Η Ψυχολογία Πίσω από τα Κλασικά Παραμύθια

Γιατί ψάχνουμε για ψυχολογικό νόημα στα παραμύθια;

Όπως και τα όνειρα, έτσι και τα παραμύθια φαίνεται να είναι ένα προϊόν του ανθρώπινου ασυνείδητου, που προσφέρουν μια συμπληρωματική οπτική ως προς την επικρατούσα συνείδηση. 

Έτσι, όταν η συνειδητή στάση είναι μη ρεαλιστική, προβληματική, η αναπόληση αυτού του οράματος, ενός παραμυθιού, από το ασυνείδητο μπορεί να είναι δυνητικά μια μορφή θεραπείας. 

Αλλά αντί για ένα όνειρο που λειτουργεί στην ψυχή κάθε ανθρώπου ατομικά, το παραμύθι φαίνεται να λειτουργεί για μια ολόκληρη κουλτούρα, σε ένα συλλογικό ασυνείδητο.

Οι εικόνες που συναντάμε στα παραμύθια είναι προϊόντα των εσωτερικών φόβων και καταπιεσμένων επιθυμιών που παλεύουν υποσυνείδητα, κατά Freud που έβλεπε σε αυτά την επιβεβαίωση της ψυχοδυναμικής του θεωρίας. Τα παραμύθια και τα όνειρα έχουν κοινή “δεξαμενή” συμβόλων-εικόνων.

Ωστόσο, ήταν ο Carl Jung, ο πιο γνωστός ερευνητής των ονείρων, που έδωσε μια διαφορετική διάσταση στα όνειρα, πέραν της προ υπάρχουσας φροϋδικής άποψης.

Ο Jung εργάστηκε πάνω στην επεξήγηση των μύθων και των θρησκευτικών πρακτικών ανά τους αιώνες και για εκείνον τα παραμύθια ήταν μέρος και απόδειξη αυτού που αποκαλούσε “συλλογικό ασυνείδητο. Με τον όρο αυτό ο Jung αναφερόταν στις αρχέτυπες ιδέες που έχουν αποτυπωθεί από γενιά σε γενιά και τις οποίες κουβαλάμε όλοι μέσα μας, ανεξαρτήτως εθνικής προέλευσης. Ιδέες όπως η τροφοδότης μητέρα-φύση, ο κύκλος της ζωής, το σκοτεινό άγνωστο ή το νερό ως έκφραση αναγέννησης είναι μονάχα μερικές από τις αρχέτυπες ιδέες που υπάρχουν στις ιστορίες-αρχαίες και πιο σύγχρονες- όλων των πολιτισμών.

Άξιο αναφοράς είναι ότι τα παραμύθια έχουν χρησιμοποιηθεί όχι μόνο με σκοπό τη διαπαιδαγώγηση των παιδιών αλλά χρησιμοποιούνται ακόμη και σήμερα από ορισμένους ψυχολόγους για να βοηθήσουν ενήλικες.

Ο Hans Dieckmann υποστηρίζει πως ένας αποτελεσματικός τρόπος να βοηθηθεί ένας ενήλικας είναι να διηγηθεί το αγαπημένο του παραμύθι. Σύμφωνα με τη θεωρία του, το αγαπημένο παραμύθι μας δεν έχει αποτυπωθεί τυχαία στη μνήμη μας, αλλά λόγω της σημαντικής ψυχολογικής του βαρύτητας για την ίδια την ύπαρξή μας.

Όταν συνειδητοποιήσουμε την βαθύτερη σημασία του νοήματος του παραμυθιού τότε θα μπορέσουμε να μεταφράσουμε τις ασυνείδητες σκέψεις και φόβους μας και να τους αντιμετωπίσουμε αποτελεσματικότερα.

Τα παραμύθια ήταν, είναι και κατά πάσα πιθανότητα θα συνεχίσουν να είναι μια πολύ χρήσιμη πηγή πληροφοριών τόσο για το ίδιο το άτομο που τα αφηγείται, όσο και για τις κοινωνίες και τις συνθήκες που τα δημιουργούν.

Καραδάκης Γιώργος - Παναγιώτης,  BA (Hons) 
Ψυχολόγος - Ψυχοθεραπευτής
Anglia Ruskin University 
Πτυχίο Ψυχοκοινωνικών Σπουδών
MA Ψυχανάλυση και Σύγχρονη Κοινωνία
Brunel University, London